Vola Vanua 11th Edition

Ni bula vinaka tale na wekaqu. Sa la’ki veitalanoataki ena bose vakoro mai Yacata na i VOLA VANUA, ka liutaka na Turaga Roko Tui Cakaudrove. Eso era kaya ni sa vakatubu ca veiwekani na i VOLA VANUA.
Ni bera na i VOLA VANUA sa tu oti na ca ena dui lomamuni. O ira na tukamuni, na tamamuni era sa dui mate kaya tu na nodra loma ca. Ko ni colata voli mai na dui luvedra kei kemuni na makubudra na nodra ca. Na cava me qai mai beitaki kina na VOLA VANUA?
Na i VOLA VANUA e vakaraitaka tiko na leqa e dodonu me na ciqomi ni cala, ka me vakasavasavataki meda sereki kina.

Veivakalolomataki Vei Iratou na Tamaqu

• Sega li ni a vakamai na draya ni niu nei tamaqu mai Waisoata? Sa suka lesu na bukawaqa.
•  Sega li ni a virilaki na nodratou vale na tamaqu mai vei kemuni eso era se bula tiko ni kua? Ena suka lesu na vatu.
• Sega li ni a basu na boto nei tamaqu? Sa dromu oti na boto.
• Sega li ni a butakoci na vuaka nei tamaqu? Sa qai levu ga na nona manumanu.
• Sega li ni a kacivaki e loma ni koro e so na vosa rogorogo ca mai vei ira na tamamuni? E na suka lesu na vosa.
• Sega li ni rau a vakamavoa taki rau na vugoqu momo Misa kei momo Caka, na mavoa se tiko voli ga na gauna qo.

E la’ki vakatutusa vei au na vugoqu Momo Delai  Vulakoro ena nona kerea na noqu veivosoti ena vuku ni ka a caka tu vei iratou na tamaqu. E la’ki vula vica voli vei keitou mai Tavua ka’u solia mai vua e dua na nona boto me la’ki vukea na bula mai na koro.

Mai vakaraitaka vei au o Tamai Mila na ka vakaloloma eratou a dau cakava vei iratou na tamaqu, ka kerea na noqu veivosoti, ka ni dau tukuni vei iratou na ka ca me ratou cakava vei iratou. Me vaka au vola toka e cake, sega vakadua na kena veivakaqaqai vakalawa, ni vale ni walesi eratou lewa toka ga e dua na vuvale. Eratou cola galugalu tu na tamaqu na ka ca e dau caka vei iratou me yacova na nodratou mai yali ena vakacegu. Au sa ciqoma na vakatutusa nei Momo Delai kei na Vugoqu Tamai Mila. Au sa raica na savasava ni lomadrau.

Na cava na ka ca eratou cakava na tamaqu vei kemuni? O iratou na tamaqu eratou tamata liga qaqa ni ratou wereca na keitou vanua, tea na keitou niu, taya ka sigani se vavi ena draya, me tara kina na neitou vale. Eratou colata na Vanua, Lotu kei na Matanitu me yacovi keitou mai na luvedratou ka keimami na taukena na kena vinaka ni kua.

Black List Mai Viti

Sa rogo mai na bose vakoro me’u sa Black List me’u kua ni butuki Viti tale. Na ka eratou a cakava vei iratou na tamaqu era sa baci via cakava vei au. Isa na cava na noqu cala? Na noqu butuki Viti e sega ni nomudou se noqu me’u lewa. Au tamata sa vota mate era dau kaya na qase. Au sa talai meu i Talai ni Kalou Bula. Na noqu butuki Viti e sega ni noqu me’u lewa, e lewa na Kalou e talai au. E sega soti ni ka bibi me’u butuki Viti tale se sega, ka e bibi ni sa noqu na vanua yalataki ka solia vei au na noqu Kalou e talai au. Dou rerevaka me’u butuki Viti? Dou kua ni rerevaki au, dou rerevaka na Kalou e talai au tiko. Au wekamudou ga ke’u mani yaco yani au na la’ki sikovi kemudou.

Sa noqu masu: - Tamaqu vosoti ira na wekaqu era cakava na ka ca vei iratou na tamai keitou? Au sa vosota na nodra malumalumu. Kemuni kece na taciqu na ganequ, mo ni vosoti ira, kemuni kece na luvei keitou na makubui keitou, meda vosoti ira era caka cala vei keda me vaka sa vosoti keda oti na Turaga ko Jisu na Karisito. Ni qarava vinaka na Kalou kei na vanua ko ni sa bula kina.

Naki ni Vola Vanua

NA I VOLA VANUA e dusia na i tekivu ni ka e yaco mai Yacata, ka sai koya oqori na vanua meda tekivu kina. Au sega ni bulia e dua na ka vou. Na i tukuni makawa ga ni vanua o Yacata ,ni levu na i tukuni e sega ni volai ka yaga me kilai ka maroroi me baleti ira na luve i Yacata era muri mai.

Au doka na nomuni vavadewa, sa yavutaki ga e na ka e tu lomamuni. Ke savasava na lomada e na savasava na noda raica na ka. Ke duka e sa na duka ga na noda rai. Ni maroroya na lomamuni me savasava.

NA VEI KA ESO E DUSIA TIKO NA I VOLA VANUA

• Na vosa bubuluitaki ni vanua o Yacata, ocei e vosa bubuluitaka?
• O cei a sega ni vakatarai me vosa?
• A cava e vagalui kina me vosa o Tevita Vakalutucua ka ni qase duadua?
• A cava e qai kaya e na nona vosa? O Yacata e na qai vadodonutaki koya mai muri?
• A cava e sega ni saini kina o Lote Vulakoro e na i tukutuku raraba?
• A cava erau sega kina ni vakatara me saini o Lote Vulakoro, o rau na turaga erau a saintaka na i tukutuku raraba kei Yacata?
• A cava erau kila me baleti Lote Vulakoro ka yaga me kilai? [Era dau kaya na qase]
• A cava era lutu kina na i tukutuku raraba kei Kaibu kei Vatuvara?
• A cava e mai veisau kina o Nukutolu kei Nukuluve ni rau yanuyanu nei Tui Daku. Erau qai tadu mai nai lakolako mai Vuna kei Qamea sa dau qoli voli o Tui Daku mai vei rau na yanuyanu qo[ yaca buli = Tu-i-nukutolu]
• A cava era qai vosa kudrukudru voli kina na qase ni sa oti na veitarogi vanua mai Naselesele?
• Vakacava o rau na vosa bubuluitaka na i tukutuku raraba? E vei o ira na kena kawa? Kawa boko?
• Na cava e bokoci kina na i tokatoka Nalovotu?
• Sega li ni o iratou na Sau Turaga?
• Cava me mai yaco ga kina vei Tua Soge na Sau Turaga ni ra se bula tu na kena kawa?
• Na cava e bokoci kina na mataqali Naseicake me sa dua ga na i tokatoka?
• Na cava e mai lutu kina na i tokatoka Namoli, na i karua ni tokatoka ni mataqali Dakuicake?
• E veisau vakacava na i liuliu ni tokatoka Nabua ka ni a dau kena i liuliu toka ga o iratou mai Malolo?
• Sa e vei na i tokatoka o Dakuicake erau dau kaya voli o Momo Aisea kei Momo Delai?
• Na cava era mai leqa kece kina na sasaga ni vanua ko Yacata? Duri ga davo!
• Na sitoa ni Koro?
• Sitoa ni soqosoqo?
• Tubu cake na gone vuli ni Yacata era lutu dole!

Gadrevi Ga Me Wali Na Leqa

E sega ni rawa ni da walia na leqa ke sega ni kunei na vuni leqa.

 Sega ni naki ni VOLA VANUA me veisautaka e dua na i tuvatuva sa tu oti tu. Na i naki levu ga meda sauma na taro, ciqoma na cala era cakava na qase, muri na kena sala vakavanua, na Matani gasau ka vakatutusa me ciqomi ka bokoci na nodra cala na qase meda bula na luvedra kei na makubuna.

Au se bula me’u vosa, me’u vosa me vakasavasavataki na vanua.

• Au a sucu mai ka sega ni matata noqu vosa.
• Na cava e qai sereka kina na wa ni yamequ na Kalou me’u vosa matata?
• Na cava au sega ni mate kina ena noqu coqa ena motoka? E vabulai au tiko na Kalou e na nona i naki. Au lutu e na waqavuka ka’u bula.

E maroroi au tiko na Kalou ni se tiko na kequ yaga. Au vosa tiko e na gauna qo ni tiko na dodonu vei au me’u vosa [Freedom of speech and expression].

Noqu Masu Me Bula Sautu o Yacata Ka Meda Sereki Kece Mai na Vei Ka Eda Vesuki Tu Kina Mai Na Nodra Cala Na Noda Qase.

10th Edition Tokatoka o Nabua

Ni bula tale na wekaqu mai na dela ni yavu. Sa toso tiko na gauna ka kauta tiko mai e vuqa na i tukutuku lasu meda mai vakalolomataki tu kina.

Liuliu ni Tokatoka Nabua

Ni ra se bula na tukada sega ni se bau rogoci tu ni Liuliu ni tokatoka Nabua o Tua Lote. Ratou mai yali yani na tamadatou, vugodatou sega ni bau rogoci tu e dua na lasu levu va qo. Macala tu ga mai ni liuliu ni Tokatoka Nabua o ratou mai Malolo ka bula toka ni kua o ratou na kena kawa ka liuliu toka o Aminiasi Mateiwai.

Rau se bula o Momo Aisea kei Momo Delai sa dau rorogo tu ena vosa ni tubetube ni dua tiko na i Tokatoka o Dakuicake. Sa ivei ni kua? Kena i balebale ni rau a lasutaki keda tu mai na vugoqu sa rau mai yali qo ka sa kauta cake tale mai o Umu ni o Tua Lote e liuliu ni tokatoka Nabua. Kena i balebale Umu ko sa kaya ni rau a lasu tu mai na qase sa mai yali qo.

Nai vola Volai sa lasutaki keda. I’a nai VOLA VANUA e sega ni rawa ni lasu. Vakasarava toka, lomani ratou na luvemu kua ni mai kauta cake tiko e dua na lasu ka na kauta mai na kawaboko ni nomu kawa. Kakua ni vaqitora na Vanua kei na Lotu ni oqori e dua na ka rerevaki. Au vakasala tiko ka na maroroi tu na noqui vakasala me ra na qai wilika nai taba era na muri mai na rerevaki ni vaqitora na Vanua kei na Lotu.

Mei vakavuvuli vei keda na luvei Yacata; O Ratu Paula Raikaki kei Tuvuwai Levu rau a sainitaka e dua na i tukutuku lasu ka sega ni lasa. Na Lasa kei na Lasu erau duidui ka duidui talega na kedaru i balebale. Na kena Lasa e na sega ni kauta tani na kena Lasu. Na Lasu e na kau tani ga ni sa vakadodonutaki vakavanua ena kena i vakarau na matanigasau. Ni da kila ni sa cala na ka eda cakava, meda ciqoma ni cala (admit). Ni oti qai cakava na nomu i vakarau mo vakatutusa (confess). Na yalo kaukauwa kei na yalo kocokoco eda bese kina ni ciqoma ka da bese talega ni vakatutusa.

Na i vosavosa vakaviti eso:

·         “lutu na niu ka lutu ki vuna”

·         “dui seva ga na bua eda tea”

·         “lauti koya ga na sui ni kena”

Noqu i vakasala vei iko tavale Umu:

·         sega ni dua na betena vei iko na ka lasu ko kauta cake tiko mai qori;

·         ko sa liuliu toka ni Mataqali, qarauna de na qai luvati tani vei iko;

·         qarauna de ko na kawaboko kina;

·         rogoca noqu i vakasala, kua ni qai veivutuni sa bera.

Dau na gauni sala ni nodra tobo na maqe ni Aferika, me biu na pinati e loma ni niu sa gunuvi oti na kena su. Era qai dau suluta na maqe ena ligadra ruarua mawi, matau. Era sega ni via solia ni sinai tu na ligadra qai mai oso tu e loma ni niu ka sega ni rawa ni ra kaba cake i vunikau me ra dro. Era qai mai vesu yani.

E kaya e dua na vuku [“Life is not what you accumulate to yourself, it is what you share to others that makes life valuable”]. Kakua ni mataboko me vaka na maqe me sinai na ligamu ruarua ni oqori sa nomu i bulubulu. Vakasuka na ka e sega ni nomu mo bula kina. E na sega ni dua ena vosa vakadodonu vei iko. Mo drau wilika vakaveiwatini na noqu i vakasala qo ka mo drau masulaka me yaco kina na loma ni Kalou. Kakua ni lomada ga vakatamata. Na sala sa dodonu vua na tamata sa kena i tinitini na rusa.

Na noqu lomani kemudrau au vakasala tiko kina qo ka sega ni ka walega qo na noqu nanumi kemudrau. Drau sa kila tiko na noqu dau nanumi kemudrau me baleta na vuli ni luvemudrau. Oqo tale na noqu i vakasala kina nomudrau digidigi.

Au vosa tiko e na noqu kila na nodatou veiwekani.

·         Nau Filo e ganei Tua Inoke mai Malolo ka luvena o Momo Samuela Taione. Na luvena e watimu tiko qori. O Tua Inoke na tamai tinaqu, o Merewalesi Didrau. Na luvena e vakasala tiko yani qo.

·         Ena yasana vei tamaqu, e qase o tukaqu Ilaitia Bale ka luvena o Taione Lave na tamaqu. E gone vei Ilaitia Bale, o Nau Kuva, ka luvena o Aisea Tikoilau, na nomu i tubutubu turaga.

·         Ke’u taura tale vua na nomu i tubutubu marama: O Tua Inoke kei Nau Tema e rau veiganeni ka luvei Nau Tema o Nana Loloma na nomu i tubutubu marama.

O kemudrau na tavalequ dina vakadra ka sega ni noqu i naki me’u vakacacana na veiwekani baleta au vakasalataka na Vanua kei na kena veiwekani ka me’u kua ni na qai tarogi kina. Au kila ni levu na kena meca ni sa dau kena i vakarau. I’a au sega ni tu vakasuka kina ni’u kila na noqu i vakasala e na savasava kina na Vanua.

O kemudou na gone mai Mawaraka kei Cikobia dou rogoci au. Na nomudou kaukauwa i Yacata o iratou na i Tokatoka Nabua kei na i Tokatoka Namoli. Mo dou maroroya ena qai maroroi kemudou.

O iko Mate, na i Liuliu ni Tokatoka o Nabua kua ni galu. Mo tukuna tiko na ka dina, ko na vakabula kina eso na vuvale. Na ka dina e ra dau tukuna tiko mai na tukadatou era sa yali yani. Nai Vola Volai sa mai vola ga na tamata ka veiveisautaka na tamata. Kevaka o Galu, e na Sinai o Yacata e na Galu kei na Kawaboko. Ke o Galu era na vosa mai na Vatu. A sereka na gusu ni Asa na Kalou ni sa cala na i lakolako dina ni sega ni dau vosa na Asa. Io sa lewa na Kalou me vosa me dodonu na i Lakolako.

E gone o tinaqu kei tamaqu ena vuvale Nabua kei Namoli. I’a au sa vosa me rogoci me dodonu na Vanua. Au kerea mo dou vosoti au na wekaqu ke rewa i cake na noqu vosa. I’a sa gu na yaloqu mo ni bula na wekaqu. Au dau taroga se cava e sega kina ni kauta tani kina na Kalou na noqu bula ni’u se qai sucu mai? Na cava au sega ni mate kina ni’u a coqa ena motoka, au a lutu ena helicopter ena vanua ni kaulotu? I’a au se bula voli ga qo. Nona i tuvatuva na noqu Kalou me’u cakava na lomana e vuravura ni kaulotu, kina noqu Vanua lomani talega. E se vo tiko na ka e gadreva na Kalou me’u cakava. I’a me nona ga na Kalou na cecere dokai kei na lagilagi.

Sa buli oti na Turaga na Tui Yacata ka sa vakadonua na Turaga Tui Cakau, na Vuvu ni Vanua o Cakaudrove, na veibuli. I’a eso era sega tiko ni ciqoma. Noqu i vakasala ni lesu mai ni vakatutusa vua na Turaga Tui Yacata. Sa ciqomi mai na Vale ni Volavola ni Veitarogi Vanua ka sa sitabataki oti ni sa ciqomi na veibuli ena i ka 8/8/11. Na vula vata a sainitaki ka bubuluitaki vakailasu kina o Yacata ka sa mai 70 na kena yabaki.

Sa mai buli na i karua ni Tui Yacata e kilai mai na Vale ni veitarogi Vanua. Matai o Ratu Paula Raikaki ka kena i karua o Ratu Koroi Radredre. E rua na veibuli sa caka oti e sega ni kilai vakamatanitu mai na kena valenivolavola. I’a sa oti koya, meda vakanadakuya ka meda kila tiko na lewe ni vanua o Yacata ni veibuli kece vei ira na Masi ni Vanua era na kila na i Liuliu ni Vanua o Lalagavesi.

Nai vola ni veibuli a mai maroroya voli ga na Roko Tui Cakaudrove 28/12/2010. E dua na kena lavelave a maroroi voli ga mai vei iratou na mataqali Turaga ka sa qai la’ki soli ka sitabataki ni sa ciqomi. E dua na kena lavelave sa vakau vua na Turaga Tui Cakau, ka dua vua na Loya na dau ni vakasala vakalawa Nemani, kei koya na loya e Townsville. Au na qai vakamacalataka tale yani na macala ni nona vakatulewa na dauni vasala valawa ni nodatou vanua.

Ni vakacegu mada na wekaqu. Me sautu na bula ka me cecere tikoga na Turaga ko Jisu na Karisito.

 

 

 

Vola Vanua Wase Ciwa

Au vakabula tale yani vei kemuni na wekaqu koni dau wilika tiko na VOLA VANUA; Au nanuma meu vadeitaka tale na I naki ni tukutuku oqo,e sega ni kenai naki meda mai veicati kina me vaka era kaya eso. Na nomu cata edua sa tu oti tuga e lomamu, e sega ni vakavuna o VOLA VANUA; O VOLA VANUA e nanuma me vakasavasavataka na  leqa e tiko qori e lomamu, ka sa vosa tiko mai vei iko ena leqa e yaco tiko ena nomudou vuvale, tokatoka mataqali yavusa. Na mate ni Kawa, Na kawa boko, na Galu veitaravi, na leqa ni veika ni veivamaduataki; na vuli lutudole, duri ga davo ni veika vinaka e tovolei me da tara vata; ke yaco tiko qo, sa yaga meda yadra taroga nai lakolako makawa, na cava sa mai yaco tiko kina vei kedatou na vei leqa vaqo?

Parofita:

E na noqui tutu vaka Parofita, sa dei na yaloqu meu dusimaka na vanua ni sa leqa tiko nai lakolako; vei kemuni koni cati au, qori na nomuni dodonu moni cati au, ia na noqu dodonu meu lomani kemuni kei na noqu lomana na nodatou vanua;

Turaga Tui Cakau:

Au vakavinavinaka vei kemuni koni cati au, koni basika vua na Turaga Tui Cakau me tarovi meu kua ni butuki Yacata tale, vinaka na loma ca, drau sa vakatakilai kemudrau ga kei na vuvale eda dui cavutu mai kina, au marau ga ni drau tavalequ ruarua, e rawa ni drau cakava ena lecai ka se dua e bukana tiko na kena buka, qori e kila ga na Kalou, kei rau veitalanoa kei na Turaga Bale Tui Cakau, sa dua naka na nona madua me vatu qo na nodratou nanuma a nona Qase mai Yacata.

Drau sega ni kila na tavalequ o Lalaga vesi e matata tiko vua na nona tagi Valu eratou siro mai kina na tukaqu mai Korotiki Yasana Vaturaga o Ra me mai maroroi o Lalagavesi; noqui Tokatoka Namoli kai Korotiki Mataqali Dakuicake (refer to Vola ni Kawabula)

Immigration Department:

Baci rua tale na tavalequ erau yaco kina Immigration Department e Suva ,  meu kua ni butuki Viti tale, laki tukuni kina bose vakoro mai Yacata; sa sega beka n aka vinaka me bosei ena bose vakoro,? sa laki bosei kina me vakoti kina Kauveilatai edua na luvei Yacata e solia tu na nona bula me baleti Yacata, ka Kaulotu voli ki vanua tani e na vuku ni Tukutuku vinaka kei Jisu?   Isa na yalowai kei na lecai ka, au sa loloma vei kemudrau na tavalequ lomani, Isa kemudou na tavalequ, dou kua ni cati au, au sega ni cati kemudou, ka levu na noqu lomani kemudou kei na noqu lamana na nodatou vanua, ke dou sa cati au, dou sa cata na na noqu Kalou e tuberi au cake mai Yacata sususgi au cake mai kina, kacivi au niu se bera ni kunekunetaki main a ketei tinaqu sa lesi oti meu nona Parifita; au kacivi kina Lotu Wesele mai Viti, Vuli ena kena Koro ni Vuli ni Vulitalatala mai Davuilevu, lesi au na Bose ko Viti meu Kaulotu ki vanua tani, kau tiko qo ena vanua ni Kaulotu;

Na noqu lako ki Viti se sega e nona na Kalou e talai au, e sega ni dua kina kaukauwa modrau lewa na noqu veitosoyaki,drau kua ni yalowai,

Vakasa kaukauwa:

E tu vei au na kaukauwa drau sega beka ni kila, keu na vakayagataka e na loma ga ni vitu na siga mai qo drau sa na curutoka kina e loma ni dua na rumu butobuto; isa au sega ni taleitaka me yaco qori, noqu masu me kua,  baleta ni drau wekaqu dina;

Matanitu kei na Lotu:

Au a tiko voli mai Viti ena veisureti me laki dua na veitalanoa kina Matanitu kei na Lotu Wesele me dua na veivakameautaki me caka, au nuitaka ni drau a rogoca na domoqu e na walesi; au sa mai vosa oti kina Matanitu oqo kei na Lotu Raraba e Ositerelia me baleta na veivakameautaki mai Viti.

Ositerelia:

Na cakacaka ni Kaulotu keimami qarava eke, e yaco kina na National Sorry Day e Ositerelia; rawa kina vua na Pime minister Keven Rudd me vakatutusa ni a cala n aka era a cakava taumada na I karua ni tawavanua vei ira sa tiko oti eke; a ciqomi na vakatutusa koya mai vei ira na I taukei ni vanua Aboriginal, ka yaco na veisaututaki kei na veisereki sa toso ko Ositerelia kina dua na I lakolako ni veisereki kei na bula vou.

Sauca Aferika:

O Sauca Aferika a yaco talega kina veivosoti, nira a vakatutusa na vul;avula vei ira na loaloa e na veivakalolomataki a yaco kina; digitaki o Mandela me liutaka na veisaututaki oqo;

Yacata:

O VOLAVANUA e dusia tiko e dua na malumalumu e tiko, ka yaga me vakasavasavataki, o kemudou na muri mai ni sa tawa toka na vanua; dou sa mai taura qo, dou bokoca qo, dou tosoya qo, dou mai vola qo, e donu tiko li kina mata ni Kalou? Au sega ni  taroga na kena donu Vakapepa Volai, au taroga tiko e donu li ena mata ni Kalou ka Bubuluitaki  vua nai tukutuku Volai qo? Ke a donu na bubului na cava e yacotiko kina na veileqa eso au sa cavuta toka mai cake?

Na donu ni Vola Volai e na tukuna tiko mai o Vanua Bula, ka tukuna mai vei keda na kena dina kei na  sega ni dina ni ka sa yaco oti; kei na veika sa yaco tiko ni kua

ciqoma vakatusa na I valavala ca:

Admit and confess: meda ciqoma ni tu na malumalumu, ia meda vakatusa me da savasava
Ke a sega beka ni noda malumalumu, ia sa nodra malumalumu na noda qase, sa mai noda kina na I samu ni dawa na I taba ni gauna qo; (Nemaia 1:6) Neh 1:6  Look at me, LORD, and hear my prayer, as I pray day and night for your servants, the people of Israel. I confess that we, the people of Israel, have sinned. My ancestors and I have sinned.

 E sega ni a kaya o Nemaia me mai Tui Isireli, e vakatusa ga na malumalumu nei Isireli mai vei ira na nona Qase era sa yali yani ka vuni nodra bobula;

Kemuni na wekaqu ena sega ni vukei Yacata na kena yaco wasoma na Veitarogi vanua, au sega ni beca na lewa ni veitarogi Vanua, au kaya tikoga e na vukei Yacata na nona raica tale naka sa caka oti, ka koto kina na malumalumu, ka yaga me vakasavasavataki;

E sega ni dua e vinakata na I tutu va tui Yacata me taura, e sega ni dua e vinakata me Sau Turaga, se Bati se dau vei buli, n aka e gadrevi me savasava nai lakolako, mera tubu main a gone ni mataka mera raica ni sat u na kenai vananumi ni sa cakaoti na veivakasavasavataki ni Vanua; sa dusia oti o VOLA VANUA na cava me caka
Dou siro ga me dua na veivakasavasavataki;meda vakamalumalutaki keda meda dau veiqaravi vinaka;  Au sa raica na siga era na dabe kina lewei Yacata e na loma ni koro me yaco na siga vinaka qo, ni maroroya na nomuni bula moni raica; o ira era sega ni taleitaka era na vagalalataki kin a kena yaco na siga talei ni veisereki kina gauna vou kei Yacata;

Ni vakacegu na wekaqu, loloma main a vanua ni kau lotu, vei kemuni na wekaqu koni kilai Ratu Jekesoni Yavalanavanua, dau kilai tu Koya mai Vei Jaina, sa kaulotu tiko qo main a Gulf of Capenteria, tavale Tuate ena kilai koya vinaka ni ratou tabacakacaka vata mai Nauluvatu;
Me noda vata na Loloma Levu ni Kalou ko Tamada kei na Luvena ko Jisu na Karisito, kei na Kalou na Yalo Tabu e daidai ka sega ni mudu. Emeni

Namaka na wase tini:  

Wase Walu

Towards the future

      

VOLA VANUA WASE WALU

Ni dau cavuti na fika Vitu qai camani e na Walu, sa dusia ni sa taucoko na ciqomi ni tukutuku. Sa levu sara na i talanoa sa rogoci, ka sa vakavure vakasama sara vei keda, ka levu sa veitalanoa tiko kina e na gauna qo. E na sala ni veivosaki eda sa semati kina ena biau livaliva vou ni veivosaki.

Vakavinavinaka vei kemuni kece na wekaqu ko ni sa wilika tiko ka me vakavure vakasama vei keda.

Tua Soge kei Tua Tevita

Au a kaya toka ni mai cava na Wase Vitu na yacadrau na Tua e rua; Tua Josevata Soge, (date of birth 1879) kei Tua Tevita Vakalutucua (date of birth 1857). E rau sa talanoa sara kina vabalavu a gone mai Korovou kei ratou a gone mai Nukuciri, na makubudrau na Tua lelevu kei Yacata. Taumada me’u kaya oqo o rau (tabu yani) na kai Yacata dina na kai Nalovotu, Mataqali Naseicake. (Naniti) yabaki 72 o Tua Tevita Vakalutucua, yabaki 50 o Tua Josevata Soge. Ke rau a lako kina Veitarogi Vanua, ke a matata kece na ka e baleti keda. Na lutu ni tukutuku raraba ni veivanua, yanuyanu o Vatuvara, Nukutolu, Kaibu kei Nukuluve, na vakamalumalutaki ni Sau Turaga, lutu ni tokatoka Namoli, e baleta dua dua na nodrau a sega ni lako na Tua e rua ni rau qase duadua vei ira e na gauna koya, ka rau (tabu yani) Kai Yacata dina (refer to vola ni kawa bula). O kemudrau a gone drau talanoa tiko qo(refer to fb Family) drau kai Nalovotu ruarua, donu vinaka tiko a nomudrau i talanoa

Oqo na vuna e rau sega ni lako kina ka nodra i talanoa na qase. O Merewalesi Lawanuku, na tubuqu, e dau talanoataka ni Tua qo dau biliraki tu ga mai vei iratou mai Vale Levu, ni sa sega ni vatarai me soli tukutuku qai kaya nona vosa; [O Yacata e na qai vadodonutaki koya ga mai muri]. Sa cavuta toka o ratou na gone mai Nukuciri ena (FB), o Yacata e dua tu a kena i varau ka me kua ni dau tukuni e so na ka maroroi, (sacred). E mai kaukauwa sara ni rau mai veitauri kei Nau Dikulu. Oqori e dua na dredre levu e mai basika ena veiwekani mai Vale Levu kei Nukuciri. Au na sega ni vocia vakavudi ni o tubuqu mai Vale Levu, e dau voleka ni quruta a uluqu o Nana ke’u taroga e dua na ka me baleta na veiwekani qo. Au sa dau galu ga qai kai vei au sa levu dina a ka ko dau vataroga.

O Tua Josevata Soge e sega ni lako ni kaya sa sega a kai Yacata dina baleta ni sega a luvena tagane ka cava a betena me lako. Rawarawa me solia na i lakolako ni kila sa sega na nona kawa. Qai dau sega ni lomani ratou a gone mai Nasese ni ratou sa mai curu kina nona i Tokatoka ka dodonu me ko Nalovotu. O VOLA VANUA e kauti Nalovotu ni dua dina na i Tokatoka. Rau sa kaya toka mai a gone mai Korovou, dou tarogi VOLA VANUA se cava me vala? Dou dabe a kai Nalovotu me suka lesu a nomudou i Tokatoka baleta ai tokatoka e tu vata kei na i tutu. Nomudou i Tokatoka o Nalovotu ka nomudou i tutu na Vavanua na Sau Turaga, ka tukuni tiko ni sa mai yaco ga vei Tua Soge. Dou tokona ga na vagunu baleta ni sa caka oti, baleta e sega ni matata tiko vei kemudou se dou a solia na i tutu vaturaga se a kulumi vei kemudou (Vuaviri). Oqori sa dua tale na (issue) [Yaca Kuluvanua] Sacred?] meda qai talanoa kina vamalua.

Matai mada ga, me suka lesu vei kemudou na nomudou i tokatoka Nalovotu kei na vakadetaki ni nomudou i Tutu Vaka Sau Turaga. Oqori me sauma na nomudou vakatataro e na (FB) ka dou kauta kina bose vakoro, kau kina bose ni tikina ka lave cake kina Bose ni Yasana me qai yaco sara kina Vola Volai (NLC) me bokoci kina na lasu nei Tua Soge ka volai tiko e na Vola Volai. O cei e Vola Na Vola Volai?

Turaga na Tui Yacata

Sa gunu oti na Tui Yacata ka sa vakadonuya na Turaga na Tui Cakau. E dina ni rau a la’ki via tarova na vagunu o rau na veitacini tavalequ Beci kei Pineri. Ia, e rau sa gunu wainibele vinaka mai kina. Ke drau vinakata tiko na bilo ni Tui Yacata, au rawa ni vagunuvi kemudrau e na bilo lase. Drau na la’ki gunu bu mai na kequ veiniu mai Lovonilase!!. Drau dredre mada na tavalequ, drau kua ni leqa drau waraki au me’u yaco yani tou qai lai veibuli!!

Drau tokona ga na ka sa caka oti ka meda vuli mai na veika sa caka oti. Kedatou me datou dau ni veiqaravi ga ni oqori na i tutu cecere duadua.

Dau Ni Vakasala Vakalawa

Sa solia na nona vei vakadonui na Turaga Tui Yacata me sa dua na dau ni vakasala vakalawa ni nodatou vanua o Yacata ka tiko e vanua tani baleta mai Viti e sega tu ni se matata na kena ka vakalawa. Sa tekivu na kena veivosaki ka sa okati mai kina na nodatou gone ga mai Vale levu na yaca nei Tua Nemani ka cakacaka tiko vakaloya e Suva ka luvei Jone Tuifagalele na luvei momo Tu Bale. Vei kemuni ka sega ni kila na turaga qo, o momo Tu Bale na luvei Tua Nemani Saravaki ka nodratou yavu o Nadurutabua sa tara tiko kina o Beci na nona vale ni cagi laba.

Naki ni sasaga qo me maroroi kina vakalawa na noda vanua, mera kua ni volitaki keda e so era dau nanumi ira ga;me vaka sa caka tu e na so na vanua. O ira na loya e ra kila na veivosaki vakalawa me baleta na vakayagataki ni yaubula ni noda vanua, me vaka na baravi, na i qoliqoli na vanua ni sarasara se veikau. E ra na veivosaki kei ira na kabani era via vakayagataka na noda i yau bula me bisinisi ni saravanua.

Me vakataki Kaibu, ni a siviyarataka o Johnson na baravi, na loma ni wai ka sega ni bau dua tu na kena i vakayaga ki Yacata. E ra vakasisisi e loma ni qoliqoli, vakayagataki na kena baravi mai Naniu kei Yanuyanu balavu, Totovu, ka volitaki na totoka ni baravi kei Yacata. Ia, sega ni bau dua na kena i vakayaga vei keda baleta ni da leca i ka. Ia, oqo sa vadeitaka mai na Turaga Tui Yacata me sa dua na kena dau ni vakasala vakalawa me tiko e Ositerelia kei na nodatou gone o yaca i Tua Nemani, tiko e Suva, ka keitou na cakacaka vata vakavoleka me baleti Yacata. Na turaga na Loya ka tiko qo e Ositerelia, e turaga ka loya tiko ni yanuyanu o Vatulele, ka tiko kina e dua vei ira na Otela Lima na Kalokalo. Au taura mai na i tukutuku me baleti koya mai na dua na wekaqu o Vuniwai Epi Bolawaqatabu ka keitou soqosoqo lotu vata ka rau veikilai vinaka talega kei Tamai Tua Inoke, Epineri, ka keirau kila vinaka me sa na Loya ni nodatou vanua. Keitou sa tekivu veitalanoa oti ena talevoni ka sa tekivu na cakacaka vakalawa ni nodatou vanua. Au kerea mo ni kua ni leqataka ni noqui tavi me’u yadrava ka masulaka na nodatou vanua, ka’u na dau tukuna tiko yani vei kemuni na ka kece meda kila ka sega na cakacaka vabutobuto. Me savasava na i lakolako. E na sega ni vakaleqa na nomuni cakacaka ko ni sa cakacaka tiko e Kaibu.

Naki ni Sasaga

Na kena i naki ga na veivosaki kece ni dua na ka e gadrevi me tarai kina na i qoliqoli se i yau bula me da sa solia ga vei ira na kena dau vakalawa mera veivosaki e na vukuda. Era kila na i sau vakailavo ni nodra vakayagataka na saravanua na noda i yau bula. Me kua ni caka tale vei keda na ka a cakava o Johnson kei Hiro. E na laki yacova me rau na vakasasataki e na vuku ni kena vakacacani na i yau bula e na gauna e rau taura tu kina na yanuyanu.

E na gauna mada ga qo sa tekivu me vakauta mai na ka e gadreva vei Nemani, kei na tukutuku e vakauta mai o Nemani sa vakauta sara mai vei au. Keirau na tovolea kei Pineri mo ni kila kece na toso sa yaco tiko. Sa na yaga meda na cakacaka vata kei Kaibu e na vakayagataki ni noda baravi, qoliqoli se qara sui mai lekutu. Ia, mera veivosaki ga na kena dau vakalawa. Ko ni na taroga beka e na saumi vakacava na dau ni vakasala vakalawa? Sa dina, eda na sega ni sauma ka ni na sauma na kabani ni saravanua, era dau lavaka na loya e vica na pasede mai na i lavo era lavaka vei ira na kabani, na kena vo sa qai nona na vanua.

Au vakavinavinaka vei kemuni ka veitokoni e na kena veivosaki kei na kena vakasamataki na vanananu qo me vakavotukanataki. Sa i Tavi ne I VOLA VANUA me na dau veitaratara kei na dau ni vakasala vakalawa ni noda vanua ka vakararamataka tiko yani na toso. Mo ni namaka ke rau na gole yani ki na koro na noda dau ni vakasala vakalawa e na dua na gauna walega qo ka ni sa tekivu tiko e so na cakacaka ka buwawa tiko vei keda eso na kena sa veivakadonui. Kerei meda kila sa rauta na cakacaka e na lecai ka ni sa rarama na vuravura meda kua ni dau volivoli rawarawa ena tavaya wisiki me vaka e liu.

Veiqaravi ni Komiti e Suva

Sa oti na kena gauna ka ni sa rogoci sa mai ciqomi e $50,000.00 mai vei iratou na komiti e Suva. Oqori na qa ni pinati ke na i karua sa tu mai vei na i lavo qori?  E rawa mera kila na lewe ni koro?

Au sa vakasalataka talega na Turaga Tui Yacata me sa vakasamataki na komiti ni vanua e Suva kei na protocol vakavanua. De yaga me dua na “evaluation” raici mada na ka dou sa cakava rawa, cava e sega ni rawa vinaka? Cava na vu ni kena sega ni rawa? Na sitoa mai na koro, dou mai taura na kena i sau ni niu - na cava na kena malumalumu? Cava tale e rawa me vavinakataki kina? Na loga ni dalo - cava sa mai tao kina? Cava e rawa ni vakavinakataki kina?

Cava e mai tao kina na koro ni vuli keitou mai qarava na kena cakacaka? Tikina cava e rawa me veisautaki me vinaka kina? Na veivakatorocaketaki kece e cakacaka vinaka e sega ni ca, na kena qaravi ga. Me dua na nomudou ripote me ka ni vuli vei ira era muri mai. Na noda malumalumu e sega ni ca, meda vakayagataka me driving force to a better future]. Eda malumalumu kece na tamata [tabu yani] ia, sa koro ni vuli ni toso ki liu.

Me da kua ni tatao ni ka vinaka, tu vakatikitiki laiva na vinaka me drodro me vaka na uciwai: kaya ga o momo Timoci, sa sega ni rawa ga dabe”       

Vola Vanua-Wase Vitu

Vakabula tale o VOLA VANUA ni da sa lako sivita na veimama ni yabaki. Sa vakacagau na i lakolako vou kei Yacata ena dua na gauna vinaka ka gauna vou vei keda ka ni kaya nai Vola Tabu “Sa dui vagauna na ka kecega” - (Dauvunau 3:1-22).

Sa rairai donumaka tiko na gauna qo mai Viti na vula i gasau ka sa gauna talega ni kelikeli vei ira na vawere. E dodonu me mago tu na Uvi kei na Kawai ena veiwere mai Naseicake, Tabanaiya, Nadrodrodro, Solove kei Dakuicake kevaka me ra a tei tu. Ke sega sa na tau ga kina na ka e dau kaya o Tu Rusi mai Wai, “Sa suluka tu a dalo se cau tei”.

Vei ira na Jiu na gauna ni tatamusuki na gauna ni vavinavinaka ka dau vakacabori na i sevu ni qele vua na Kalou me vaka eda sa dau muria tiko mai Viti - Na Siga Tabu ni Sev. Na i Sevu me kau ki Vale ni Lotu, vua talega na Tui Yacata sa buli oti qori, na i vurevure ni nomuni Sautu.

VOLA VOLAI kei VOLA VANUA

Au vakavinavinaka vei kemuni kece na wekaqu ko ni sa wilika tiko na I VOLA VANUA. Sa vaka e matata tiko vei kemuni na wekaqu na i VOLA VANUA kei na i VOLA VOLAI (NLC), na kedrau duidui kei na ka erau tautauvata kina.

O VOLA VOLAI (NLC) e taura mai na nona i tukutuku mai vei VOLA VANUA sa qai volai ka sa tu qo ena kena vale ni volavola.

I’a, na i VOLA VANUA e tu ga mai Vanua ena Yaca ni tamata, Meke, Sere, Talanoa se I Tukuni makawa, Yaca ni Vanua, Yalava ni Qoliqoli, Cakau, kena Ika Taga ni yabaki, kena Manumanu, Tutu Vaka Vanua, na kena Kalou Vu, na I  Tokatoka, Na Dela ni Yavu, na Vanua eda dui cavutu mai kina, nai naki ni noda lako mai ka da sa toka kina e Yacata, o cei a veiciqomi, o cei e soli qele, Mataqali /Yavusa/ Vanua. O qori o VOLA VANUA. Ena sega ni veisautaki  rawa me vakataki ira na veivanua eso sa mai yacadra tu nikua o Jitu Estate mai Veiquwawa, Lepanoni mai Deuba. O Yacata e na dei tu o VOLA VANUA me maroroya na Dina, na Dodonu, kei na Savasava e wavokita toka na kena Cakau.

Sa vaka me sa rarama mai na Vuni Lagi ni noda sa kilai keda kei na i sema ni veiwekani sa drodrovi keda toka na kena dra. Oqori na ka e na sega ni veisautaki rawa - na dra ni veiwekani. [Raica na kena vinaka kei na kena matavinaka ni noda tiko vakaveiwekani” Dau ni Same]

Oqori na i naki nei VOLA VANUA me vakadodonutaki keda mada meda dui kilai keda. O cei o au e Yacata? Ke o kila ni o tu cala, muria a kena wakolo. Kaya o momo Timoci, “sa se’ni rawa ga dabe”. E dau rairai lasa valialia ni’u dara tu e dua a sote levu ni’u tamata lailai” kena i wali ga luva mo maopo”

Ke sa sakasaka mai a omu i tikotiko ka vakaeceri iko kina o VOLA VOLAI, ni vatulewa kina o NLC ka  tikoga  mai Suva, o iko ko na mai sakasaka voli e na loma ni koro. E na levu a ka vamadua e na tarai iko voli.

Vanua ni Cakacaka

Sa vaka me basika tiko vei keda na tiko e vanua ni cakacaka na veilecalecavi ni veiliutaki vakavanua. De yaga me sa lesu vua na Turaga Tui Yacata me lewa mai o cei me vakatau lala ni Vanua. O kemudou na komiti ni koro, dou muria ga na i yatu vakacakacaka. A veiliutaki tu mai na dua na gauna balavu o Momo Isimeli Volavola. Ni dau kacivi na Vanua e na mai tiko o Momo Mafi se dua vei iratou na gone mai Vale Levu me baleta na Vanua. Au dau doka na nona kila vinaka na i tuvatuva vakavanua.

A tauyavutaki na Lotu ni Yavusa donumaka na noqu se tiko e Davuilevu ena Vuli Talatala. Oqori me vakatabakidua me vukea na kena sa vaka i Talatala o Yacata me dua na tabacakacaka. Na komiti ni Lotu kei na kena i Lavo e dua tani ga ka rau sega ni okati vata kei nai lavo ni koro ni vanua. Au sega ni kila se sa dei tiko se sega. Kaya mai o Tuirara Levu ni sa vakasuka na lotu ni Yavusa e na i tavi ni sau ni Talatala. Au kerea mo dou qai raica tale na tikina oya. E na sega ni leqa na lotu, e na bula ga na lotu. I’a, na nomudou vakasuka sa dusia na nomudou leqa.

Veitarogi Vanua

Sa rogoci ni sa vakarau tale e dua na Veitarogi Vanua. Dua tu a nodra i vosavosa a Tua i mada – “Sa Wasoma  e na wasoma e na wasoma se baci wasoma”. A vanua lailai sa wasoma cava tale? E kaya o Tua Tevita Levu, “O Yacata e na qai vadodonutaki koya ga”. E kaya o Tua Soge Levu, “Sa sega a Kai Yacata dina”. Oqori o rau na qase duadua mai Yacata donumaka na Veitarogi Vanua mai Naselesele.

O rau talega na Tua ruarua qo a dodonu me rau lako kina veitargi vanua:

·         dua e vakuwai me kua ni lako;

·         dua e bese ni lako.

Na vuna e na qai bulagoci kemuni yani kina o VOLA VANUA e na wase tarava ka mo ni qai nanamaki toka mai kina. Ni vakacegu na wekaqu.

I Tini

Me’u tinia - au sa duavata kei Paula (Efeso 1:16) au sa sega ni mudu ni vakavinavinaka e na vukumudou, ni’u sa cavuti kemudou tiko e na noqu masu vua na Kalou ni noda Turaga ko Jisu Karisito:”.

Vola Vanua Sixth Edition

 

Na dodonu ni VOLA VANUA ena votivoti beka vei kemuni eso. E kaya e dua na dau ni veivakasavasavataki levu ni vuravura:

(Dr. Martin Luther King Jnr.)

“Ke’u sa basuka na lawa ni vanua ka’u sa tu vakarau me’u colata na kena kauveilatai, i’a me laveti cake kina na vakasama ni tamata me raica na ka dodonu kei na ka dina me ra bula kina; sa i koya oqori na loloma kei na veidokai cecere duadua” 

“me na volai e na i vola tukutuku ni Vanua o Yacata ni sega ni vuni leqa baleta ni ra tu kina na tamata ca, sega sara; SA VU NI LEQA na nodra galu tu e levu na tamata vinaka, kei na nodra vosavosa tiko e vica ga na tamata lasulasu”

Pepa Makawa - NA NAMATA:

A takasa mai Yacata e dua na kato kau lailai ka tiko e loma eso na nodratou i yaya na kaulotu eratou a luvu e wai, ka la’ki maroroi na kato kei na i sulu ka kau sara ki Levuka. A ciqomi ka tabaki ena  “Na Mata” na pepa ni vanua, na nodratou yalo dina na turaga/marama ni Yacata me kau ki na matanitu na ka e soqovi”.

Veitarogi Vanua:

Na i Vola ni Veitarogi Vanua e buli me maroroya na i tukutuku dina ena bula kina na vanua ke sega ni vaka kina. I’a e na vaka e dua na cakau dromu sega na kena bikini ka ra na voca tiko kina waqa kecega e na nodra sega ni kila.

Na Sau Turaga:

Eratou a galu tu mai Na Sau Turaga e na dua na gauna balavu ena nodratou vagalui tu. I’a eratou sa vosa ka sa yaco sara na Buli Turaga. Na Turaga ko Jisu e kaya, “e ra na vosa na vatu” e ratou sa vosa na gone mai Nukuciri/Nukutolu  e rau a dau galu voli ga o Tua Vana kei Tua Biu. Dou vosa ni sa nomudou gauna qo mo dou vosa kina. Dou kua ni rere, dou tu dei.

O iratou na qase ni Nalovotu eratou dau qase galugalu voli ga. Dou tucake dou vosa, dou kua ni rere o kemudou na Kai Yacata dina. Na nomudou galu balavu, se nomudou vagalui, e ra sa vosa tiko kina na Lasu ka sa mai mavoa kina na vanua. I’a sa nomudou gauna qo mo dou qarava na vanua kei na kena Lotu ena qai maroroi kemudou kina na Kalou.



Sa Baci Volitaki Tale o Yacata

Me datou rai lesu i Naselesele, e kaya edua nai vosavosa( history always repeat) what goes around comes around) eda tovolea na i tabatamata vou qo meda vakasavasavataka na Vanua, i’a eso ga vei kedatou sa baci tokaruataka na ka ga e gadrevi me vakavinakataki. Sa rogoca o VOLA VANUA ni ratou sa mai kere veivosoti o Beci, Umu, kei Jona me baleta na i vola eratou sa sainaka me baleta na Wavu mai Nasinu. Ko ni sega ni kila na lewenivanua o Yacata era tiko e dela ni yavu kei ira era tu tani ni sa baci volitaki na noda vanua.

Sa caka oti mai Naselesele, mai caka ena gauna i Johnson mai Kaibu. Siviyarataki na matasawa kei na i qoliqoli, talaraki nai bulubulu kei na yavu ni koro makawa, sa baci caka tale. Era dau solia e dua nai Lavo levu na dau ni bisinisi ni ra via tara na vanua se i qoliqoli. Taroga o VOLA VANUA E VICA E RATOU SA VAQUMIA KINA. Kua walega ni ratou mai vakatutusa ena kere veivosoti, me ratou vakasavasavataka kece na kena vo.

Kerei me ratou vakasuka na i vola me waraka e dua nai vakasala vakalawa nei Tui Yacata ena vuku ni Vanua. E yaga me ratou kila na volavola tiko qori, o tukadatou eratou veilalitaka tu na Veitarogi Vanua mai Naselesele ka datou sa baci mai cakava qo. Tutu na vakaloloma, sa baci yaco tale. Taro o VOLA VANUA, e dua vei kemudou sa gunuva oti na bilo ni Mataqali dou vataulala tiko kina e na gauna qo? Dou kila na i balebale ni Vakataulala kei na Bilo ni Mataqali, se Bilo ni Vanua? Sega beka ni a tukuna vei kemudou o tukadatou?

Ke dou sega ni kila ia sa dua na lecaika levu: Na mataboko e tubera e dua tale na mataboko erau na sikalutu ruarua. O ira na dau ni bisinisi e ra dau veivosaki ena vakasama vakabisinisi ni sega ni tiko vei keda na kila vakabisinisi na tiko e dela ni yavu.

Ena yaga kina me dua na Dau ni Vakasala Vakalawa ni Vanua. Na I Vola Tabu e kaya, ni sega ni dau cula vata nai sulu madra kei nai sulu vou. Ena kabasu ga nai sulu madra. Sa na yaco kivei? Sa volitaki o Kaibu mai vei Misirosa, vei Johnson, vei Hiro ka sa mai yaco qo vei Jenas. O cei e kakabasubasu. Nodatou I Yaubula, musumusulaki na vesi mai Daku, siviyarataki na Matavura mai Kaibu, Vakasisisi ena i qoliqoli, yali na ika taga ni Vanua, veitaba luvawale mai Dakui Yanuyanu Balavu, volitaki o Naniu. Soli ga vei keda na Qa ni Pinati. Oqori na noqu vosa vei Johnson ena vale ni kana mai Kaibu. Me kua ni soli tiko na qa ni pinati, bau soli talega na lewena.

Eda sega ni cata na veivakatorocaketaki ni ka taleitaki ka marautaki. I’a me muri ga na kena sala rarama, sala dodonu vakalawa, vakavanua, vakalotu me wasei vinaka kina na i yau bula ni vanua ka kua ni ratou baci kila toka ga na lewe vica na tamata lomaqa ni vakayagataki iratou tiko na Tevoro me ra volitaka na Vanua. Na ka dou sa cakava qo dou sa vakatakilai kemudou vinaka kina se o cei o kemudou” ena vuni na Tevoro ka na qai ceburaki kemudou me kila o vuravura na ka dou sa cakava vei Yacata.

Era kaya na vuku ni bula ni tamata, “Na ka eda cakava na tamata, eda sa vakatakilai keda tikoga se ocei o Au kei na ka e tu e lomaqu”

E na sega ni leqa o Yacata. O kemudou ga dou na qai sotava na Mana kei na Sau ni Vanua kei na Kalou dau buli Vanua. Sa bibi na noqu vosa sa tubu vata kei na noqu loloma ni’u kila tu na cava ena yaco vei kemudou na wekaqu. I’a sa noqu masu me kua ni sauti kemudou kei ira na luvemudou, io me caqeta na kena mata ni moto o koya e tiko mai dakumudou.

Vakasala o VOLA VANUA:

·         Dou veisautaka na I Vakarau ni nomudou Vakasama, e na qai veisautaka na I vakarau ni nomudou bula;

·         Sega rawa ni veisau na bula ke sega ni veisau na i vakarau ni vakasama;

·         Ke dou nanuma ni dou Turaga, dou veisautaka ena vakasama ni dauveiqaravi, kena i balebale eda na valiuci ira na tamata me’u qai muri

·         Na neitou matavuvale keitou a solia na neitou i yau me tara kina na Vale ni lotu e Yacata kei na vavinakataki ni vale ni Talatala ka keitou kumuna tale tikoga nai sau kei Talatala ni Tabacakacaka o Yacata ka sa maroroi tu ena vale ni volavola ni Lotu Wesele e Suva. Me da kauti keda sobu e na vakasama ni Dau veiqaravi ka me liu na Kalou qai tarava na tamata me muri o AU” dou na qai sarava na liga ni Kalou.

·         Au sega ni tukutukuni au, au tukuni yalotaka tiko na vinaka ni Kalou e na noda bula. Au solia na neitou vale e Suva me ra tiko kina o ira na wekaqu. E rua na neitou vale e Cairns ka sivia na milioni na dola na kena i sau, qai solia tale vei au na noqu Kalou e dua tale na vale kei na kena motoka me keirau yadua na motoka ka saumi oti e dua ka soli wale edua. Oqori na Kalou ena neitou bula. Dou veisautaka na nomudou vakasama, ena qai veisau na nomudou bula.

O Paula e kaya vei ira na kai Roma 12:1-2) kena vaperitania, do not conform any longer to the pattern of this world, but be transformed by the renewing of your mind. Then you will be able to test and approve what God’s will is –his good, pleasing and perfect will”   

·         Dou guilecava na vakasama ni Vagunu Tui se me Tui. Na kena ka cecere duadua ka kaya ko Jisu Na Dau veqaravi. E soli vata kei na kena yalo kei na kena i sau ena bula qo, mai muri na Bula Tawa mudu”

·         Au tarogi kemudou tale mada: - dou saumi ena nomudou vagunu Tui se buli Tui? Ko saumi mo Tui ni vanua? Me veisautaki na vakasama ni via dokai, na gunuva e liu na Yaqona ni oqori na vakasama ni Viavia Turaga. Ni da viavia turaga ena qai kauti keda sobu na Turaga ni Turaga. Dou taura na vakasama ni qaravi yaqona, tuki yaqona, lose yaqona, mateni kecega ena dua na tanoa yaqona.

·         Sa rauta na vakasama makawa ni viavia dokai ke me dokai ga na Kalou kei ira era sa gunuva na Bilo ni Vanua. Keda na kena vo me da dau veiqaravi ga baleta na ka kece qo ena la’ki cava ena dua na siga.

Dou raica na i cavacava ni ka ena yaco ka sega ni ka e yaco tiko ena gauna qo” renew your mind by changing your way of thinking then you can change your life” dou kerea vua na Kalou na Yalo Tabu me sobuta na yalomudou me luvuci ena dra savasava I Jisu na noda Turaga me qai yaco kina na Loma ni Kalou vei au;  “sa loloma na Kalou”

Vola Vanua Fifth Edition

Sa balavu na nodratou vakalolomataki na Bati me tekivu mai na Veitarogi Vanua mai Naselesele ena 1929. Sega ni rogoci na nodratou itukutuku raraba ka ni a vakatalai na nodratou mata ena siga e dodonu me soli tukutuku kina ka sainitaki kina na I tukutuku raraba kei Yacata.

Lutu nai tukutuku kei Vatuvara, Kaibu, Volai o Nukutolu kina Tokatoka Nasau, Nukuluve i Nadrodrodro; lutu na iTokatoka Namoli, dua ga na i tokatoka ni mataqali o Dakuicake o Nabua, yali na Mataqali Naseicake kei na kena i Tokatoka Nalovotu me sa dua ga na i Tokatoka o Naseicake. Kerekere tiko o VOLA VANUA mo ni wilika mada vakamalua na ka dina a yaco mai nai matai ni Veitarogi Vanua mai Naselesele ena 1929.

Ni bera ni qai mai volai ena pepa nai tukutuku, sa volai oti tu ena I VOLA VANUA na I Tokatoka, na itutu vakavanua, na itavi Vakabati, nai Tavi Vaka Sau Turaga; sa matata tu mai ni bera mai na gauna ni volavola. Sa matata tu na I yalayala levu ni vanua, mai na Ului ni Vanua Delai Nakorolevu vakadodonu i na matavura mai Nawerelevu ka tiko kina nikua na vale ni Nasi. Sa qai volai ena pepa ni Sovea, duri na kena Peki sai vakarau ni gauna vouvou oqo. Ni bera koya, ni bera nai lakolako mai Vuna sa matata oti tu nai yalayala levu ni vanua. O Yacata e wase ga vakarua, Naseicake kei Dakuicake, na kena vosa dina Nayasaicake, sa mai veisau me Naseicake,

Sa vakamalumalutaki na Sau Turaga, me sa sega na nodratou mataqali, ka me sa dua ga na i tokatoka o Naseicake, bokoci na I Tokatoka Nalovotu, o iratou na Sau Turaga, baleta ni ratou veiwekani dina kei iratou na Bati. Na kawa ni qase na bui ni gone o Sofaia Matawalu na Bui ni Gone ni Nalovotu e Vakawati kina i Tokatoka Nabua. Na yaca qo e bula tiko vei iratou na vuvale e Malolo kei Vatunimaravu. Eratou na vakabula yaca talega mai Navakawau, Taveuni ni tiko na i sema ni veiwekani. Eratou a gole mai Navakawau ena i lakolako ni Cara Sala eratou a mai tiko e Malolo, Vatunimaravu kei Korovou baleta tiko na veiwekani qo. De na rairai yaga vei Qasenivuli vakacegu Ioane Bulivou me na gole ki Navakawau me la’ki rogo i talanoa mai vei iratou.

Sa mai volai na Wase Vanua a kaya o Tui Daku, solia a kemu vanua Tui Yacata ni ko a mai maroroi iratou mai Qamea.

Erau sa ma ni tikica vakalalai na kedratou vanua me vaka sa tu ni kua - a wasei na kedratou vanua na I Tokatoka Namoli vei iratou na Mataqali Nadrodrodro. Eratou galu na qase ni Tokatoka Namoli baleta ni Buinigone mai Valelevu o Nau Dikulu, sa mai vakatubukawa i Namoli. Galu talega o iratou na qase ni Tokatoka Nabua ni Bui ni Gone mai Nalovotu sa mai vatubukawa i Nabua.

Sa drodro na Dra ni veiwekani me semati keda vata, ena sega kina ni dua me doudou me dusia e dua baleta na Dra ni veiwekani sa veicurumaki. O Nau Fane Kuva na marama ni tokatoka Namoli sa vakawat vei Lote Vulakoro ka la’ki vatubukawa kina. Ko ni sa tu ni kua na kena kawa, o Nau Gasau na marama ni Tokatoka Namoli sa vakawati ki Nadrodro vei Tua Meli, sa la’ki vatubukawa kina ka ra sa tu ni kua na kena kawa e na veiyasai vuravura ka ra tamata rawa ka ka tamata qaqa.

O rau na marama e rua qo erau sema I vale levu vei Tui Yacata mai vei Nau Dikulu. O Nau Dikulu na yacana taucoko o Adi Kuluvanua. Au sa kaya oti me’u kaya tale mo ni kila na wekaqu e  Yacata. O Adi Kuluvanua mai Valelevu ki na I Tokatoka Namoli, luvena e rua au sa kaya oti, dua e vakawati ki Daku, Dua vakawati ki Nadrodrodro, sa kena i balebale ni dra ni veiwekani sa drodrovi Yacata wavoki. O koya ga e via dusi ena gauna qo e ca na uluna ka yaga me kau ki vunivaivailevu me la’ki dikevi: O Nau Adi Kuluvanua rau qai veiwatini tale kei Tua Tevita Levu ka luvena kina o Tua Lenaitasi Vanavana, Tua Meli Biu, Nau Toga kei Nau Ciri. Erau vakawati ki Vanuabalavu na marama ka ra sa bula tu nikua na kena kawabula ka ra tamata qaqa rawa ka.

O Sofaia Matawalu na Buinigone mai Nalovotu vakawati ki na i Tokatoka Nabua. Oqori nai sema dra ni mataqali o Dakuicake kei Nalovotu, vakawati mai o Nau Merewalesi Lawanuku vei Inoke Tawake ena Tokatoka Nabua. Soli vata kei na vanua o Niurua mei covi ni draudrau me vakasosoko na dra ni veiwekani era dau kaya na qase.

Sa vakawati tale o Kare/Dakuicake vei Atunaisa Vakatale/Nalovotu ka ra sa tu nikua na kena kawa. Vakawati tale o Gu na makubui Tua Tubale vei Uraia Bauleka e Nalovotu ka rau veiwatini tale o Sairusi na luvei Bavatu kei Mudu na luvedrau o Gu kei Uraia. O Umu na makubui Nau Kuva kei Mila na makubui Nau Filo kei Tuate na makubui Nau Kuva kei Mereseini na makubui Nau Gasau. O Mereseini na luvei Nana Adi Maiwaitui, Erau sega li ni veiganeni o Momo Koroi kei Nana Adi Maiwaitui?

I’a na cava mo ni qai via cati koya kina e dua na wekamudou dina sa buli toka qori. Sa buli me vakatamani na Vanua. Drau vosoti au na tavalequ Umu kei Tuate. Drau kua ni lialia mo drau cata na veibuli sa caka oti, O Momo Koroi e wekadatou dina vakadra ka’u sa kaya yani qo vei kemudrau mo drau la’ki matanigasau vua. E sega ni ura me damu nikua”. Na i le drau kauta tiko mai qori e sega ni ka dina, e sega ni dau veibuli na Bati.

O kemuni kece ka sega ni tokona na veibuli, ni lesu ni la’ki matanigasau vei Momo Koroi ni asa buli oti me Tui Yacata, Sa gunuva oti na kena bilo sa buki oti na kena masi ka sega ni tasere sa yacova na bogi va. Eratou veibuli na SauTuraga,/tokatoka Nasau ka sa oti na 90 na bogi. Na Sau kei na Mana ni vanua sa tu vua ena gauna sara ga qo: Mo ni sarava na cava e na vakarau yaco. Noqu  ivakasala sa oti, matanigasau vua na Tui Yacata qai tarava mai ni qai lako vei Talatala me masulaki kemuni mo ni bula. Na vanua dredre ko ni sa toka kina nikua, na yaca e dau vakaibalebale.

O iko Beci na tamata ko rogoci koya tiko qori ena sega ni na vakabulai iko. Ko sa lasutaki au na tavalemu. Rogoci au vinaka ni’u a tabaka na ului Momo Uraia na tamamu ka vugoqu talega, mai Vale Levu ni se bula o Tua Vue ka’u a kaya vua sa voleka me yali o Tua Vue mo vakarau mo veiliutaki, Ni oti e macawa rua sa mai yali o Tua Vue.

Au a kaya vei iko mo waraka na nomu gauna, i’a ni ko sa sega ni rogoca na noqu vosa, ko sa lasutaki au. Au sega walega ni tavalemu au nona i Talai na Kalou ni Vanua o Yacata. Vakavanua au Bati talega ni Vanua o Yacata. Na bilo ko nanuma tiko qori sa sega. Tavale sa rawa ga me dua na memu bilo lase, lutu ka kavoro, sa ka levu sara na kena kakavorovoro.

Jale, au marautaka na nomu kauwaitaka na ka e baleti kemudou ka mo tudei ena nomu kilai iko kei na nomu itavi ki Yacata. O iko na Sau Turaga, na kai Yacata dina. Rogoci VOLA VANUA, na nomudou itavi na soli Turaga ka Buli Turaga. E sega ni nodrau na nomu momo erau sa mai via taura na nomudou itutu vaka Sau Turaga merau veibuli. Erau sa mataboko e nai Vola mai Naselesele ni sa bokoci na Mataqali Nayasaicake me sa dua ga nai tokatoka Naseicake ena vakasama mo dou vamalumalumutaki kina. Dou sega ni malumalumu, dou se bula tiko ka levu tu na kawa ni kai Nalovotu era bula tu nikua; ka keimami bula tu qo na kawa i Nau Sofaia Matawalu na buinigone ni Nalovotu ka vakawati kina Tokatoka Nabua. Era na tokoni kemudou na kai Nalovotu ka kua ni rogoci rau na nomu momo ni rau sese tiko ena gauna qo. Erau Bati i’a erau via Sau Turaga me rau buli Tui. Sa rauta na lasutaki. Jale mo yalomatua ke se sega ni dua e tukuna vei iko, au sa via tukuna qo vei iko; O kemudou na kai Nalovotu na kai Yacata. Nomu vasu I Daku e dei koto ga i’a me rau kua ni vakasesei iko na vugomu ena ivakasala lasutaki erau kauta voli qori ni rau dau veibuli.

Na vo ni ka kece ko sa kaya toka mai, sa totoka ena qai saumi tiko yani vamalua me matata vei ira kece na veiwekani. Ko kaya toka mai ena dua na tamo ni nomu vosa, “sa rui levu ga na vereverea” sa dina oqori sara ga nai naki nei VOLA VANUA, me vakasavasavataka na vereverea era cakava tu mai na qase. Sa vinaka ni ko sa kidava rawa ka ko na rairai taroga na leqa e mai tarai nomu Tata. Oqori edua ga na sala mo dou vamalumalutaki kina i’a na kena iwali ga mo dou Lotu. I’a dou Lotu Vakayalo Vakaidina, dou Lotu vinaka. Na Kalou duadua e dau laveti keda na tamata buturaki”

E vica tale na ka ko sa taroga tiko mai, Tui Daku, Moku Bulumakau, Soli qele, Vatuvara, Vagunu, ratou na gone mai Nukuciri, Sau Turaga, Naniti, Na dina ko sa vamuria tiko, liu muri; e na tovolea o VOLA VANUA me na qai sauma tiko yani vakamalua.

Au sa mai cava ena wase ni vola qo. Au sa cavu yaca oti vei kemudou na tavalequ, Umu, Tuate, Beci - Au taro mada se cava drau sa bau cakava rawa mai Yacata?.dou kila tiko na sala au vosa tiko kina qo vei kemudou baleta ni’u a vosa oti vei kemudou ni bera na veibuli. Au doka na nomudou vakatulewa mo dou sega ni tokona, i’a au tudei ena dina nei VOLA VANUA ka’u nuitaka ni dou na vakasamataka vakayalomatua. Loloma yani.